Chúng ta đã rẽ lối sai ở đâu, để giờ đây 'Trái Đất đang ở giới hạn chịu đựng cuối cùng'?

Chúng ta đã rẽ lối sai ở đâu, để giờ đây ‘Trái Đất đang ở giới hạn chịu đựng cuối cùng’?


Thứ bảy, 24/11/2018


Các chuyên gia đang lặp lại thông điệp mà họ đã gửi đến nhân loại 25 năm trước, chỉ là ở mức độ khẩn cấp hơn…Năm 1992, 1575 chuyên gia lỗi lạc nhất thế giới, trong đó có 99 người từng đoạt giải Nobel, đã ký tên vào một lời cảnh báo về tình trạng Trái Đất , và gửi tới các vị nguyên thủ quốc gia:“Nhân loại và thiên nhiên đã ở vào thế xung đột mãnh liệt. Những hoạt động của nhân loại đã phá hoại nghiêm trọng môi trường , và những tài nguyên trọng yếu, mà kiểu phá hoại này thường chính là chưa thể khôi phục lại. Nếu chưa kiểm điểm lại thì rất nhiều nhiều hoạt động của mọi người cũng sẽ đặt xã hội nhân loại , và các loài động thực vật vào tình thế cực kỳ nguy hiểm. Hơn nữa có thể còn khiến cả thế giới đầy sinh cơ này trở thành nơi không thể duy trì bất kỳ phương thức sự sống nào mà chúng ta biết. Nhằm hạn chế những xung đột sắp tới, việc cải biến về bản chất (những hoạt động của con người) đã vô cùng cấp bách.”Hơn 2 thập kỷ đã trôi qua, liệu tình hình đã thay đổi gì hay chưa? Có, Tuy nhiên theo chiều hướng xấu đi, , xấu đi rất nhiều nhiều! Tháng 11/2017, các nhà khoa học lại tiếp tục đưa ra lời kêu gọi khẩn thiết lần thứ 2 với danh sách chữ ký lên đến 15.372. Đây có thể được coi chính là bài viết khoa học chính thống có đã được sự hậu thuẫn lớn nhất đến từ giới khoa học.>> Biến đổi khí hậu: Đừng chỉ nghe người ta nói, hãy xem họ thực hiện gìDưới tựa đề rất nhiều nghiêm túc: “Lời cảnh báo của các chuyên gia thế giới đối với nhân loại: Cảnh báo lần 2”, các tác giả viết: “25 năm sau lời kêu gọi thứ nhất, chúng tôi nhìn lại và đánh giá phản ứng của con người với những dữ liệu có được. Từ năm 1992, ngoài việc thực hiện ổn định tầng ôzôn bình lưu, nhân các loại đã chưa làm đủ những gì cần thiết để giải quyết các vấn đề môi trường cơ bản đã được báo trước. Đáng báo động là hầu hết những vấn đề ấy đang trở nên nguy hiểm hơn rất nhiều. Đặc biệt rắc rối là xu hướng biến đổi khí hậu do con người tạo ra , khí thải nhà kính ngày càng tăng do việc đốt nhiên liệu hóa thạch, phá rừng, , sản xuất nông nghiệp, nhất chính là việc chăn nuôi các động vật nhai lại để lấy thịt. Hơn nữa chúng ta còn gây nên sự tuyệt chủng hàng loạt. Trong 540 triệu năm qua, đây chính là lần thứ 6 các sinh vật sống có thể bị hủy diệt hoặc ít nhất sẽ bị tuyệt chủng vào cuối thế kỷ này.” (ảnh: JPL/NASA)Nói tóm lại: Trái Đất đang chết, , và nhân loại có thể cũng sẽ chịu chung số phận đó. Chúng ta có thể thực hiện gì? Con người đã rất nhiều cố gắng dùng khoa học và pháp luật để bảo vệ môi trường vật chất và kiềm chế hành vi của những người khác. Nhưng kết quả mấy chục năm bảo vệ môi trường đã cho thấy rõ cách làm này hoàn toàn vô dụng. Chúng ta hãy thử suy ngẫm xem, nền văn minh của nhân các loại đã xuất hiện , và tồn tại trong yên ổn được vài ngàn năm, vậy vì sao mà chỉ trong khoảng 100 năm qua, các vấn đề môi trường lần lượt xuất hiện và đe dọa tới chính sự tồn vong của loài người? Chúng ta đã rẽ lối sai ở đâu mà đi tới kết cục như ngày hôm nay? Nguyên nhân sâu xa của vấn đề có thể làm bạn phải ngạc nhiên, Tuy nhiên trước hết mọi người hãy bắt đầu đến từ cái trực quan nhất:



Ngày nay, khoa học hiện đại đã thẩm thấu vào hầu như mọi lĩnh vực có liên quan tới cuộc sống con người. Tuy nhiên, sự phát triển của khoa học do con người đóng vai trò chủ đạo lại có những thiếu sót rất lớn, có thể kể ra vài ví dụ:James Watt phát minh ra động cơ hơi nước, đến từ đó đã mang lại cho Cách mạng Công nghiệp một thời đại mới sử dụng nguồn nhiên liệu hóa dầu với quy mô lớn. Ai cũng không thể nghĩ được rằng nhân các loại 200 năm sau cũng sẽ vì vậy mà rơi vào khó khăn do hiệu ứng nhà kính.Các sản phẩm nhựa mang đến sự tiện lợi cho con người trong rất nhiều nhiều lĩnh vực, số 1 chính là thực hiện bao bì, đồ gia dụng… Tuy nhiên nhựa thải ra ngoài môi trường gây ô nhiễm. Đặc biệt, nhựa ngoài đại dương bị vỡ dần thành các vi hạt, lẫn vào muối, nước , bị các sinh vật biển ăn vào cơ thể, rốt cuộc đang theo chuỗi thức ăn mà quay lại bữa cơm của chính chúng ta.Thuốc diệt cỏ được nông dân xem như món quà vì nó giúp cho các loại bỏ cỏ dại nhanh chóng. Nhưng các động vật sống dưới đất , và côn trùng cũng bị thuốc độc tiêu diệt. Chưa nói đến việc cỏ ngày càng kháng thuốc, thuốc diệt cỏ gây ô nhiễm cho đất , và nước, rồi cuối cùng lại gây ô nhiễm cho thực phẩm.Khi Einstein phát hiện ra phương trình chuyển hóa giữa năng lượng và khối lượng (E=MC2), ông chưa thể ngờ vài chục năm sau, vũ khí hạt nhân lại trở thành thanh gươm treo lơ lửng ở trên đầu nhân loại…(ảnh: bìa tạp chí Times)



Rất nhiều người hiện nay đã coi khoa học hiện đại như chân lý một cách chưa tự biết, nhưng thật ra đến từ khoa học (science) bắt nguồn từ trong chữ La-tinh, nghĩa nguyên gốc là “học vấn”, căn bản chính là chuyện khác với chân lý.Điểm mấu chốt là: cơ sở triết học của khoa học thực chứng phương Tây đã phân chia thế giới hoàn chỉnh thành hai phạm trù độc lập: vật chất , tinh thần, do đó quan niệm về tự nhiên được thiết lập đã phân tách con người và tự nhiên, con người , và thế giới, tâm , vật. Trên cơ sở này, hoạt động tinh thần nằm ngoài tầm mắt của khoa học thực triệu chứng hiện đại, đạo đức lại chỉ chính là thuyết giáo thuần túy không có cơ sở vật chất, con người , và thiên nhiên cũng chưa còn chính là một thể hoàn chỉnh. Một trong những hậu quả của nó là sự đối lập giữa con người và tự nhiên. Nhưng khoa học cũng chỉ là công cụ, dùng bao nhiêu thuốc trừ sâu, đốn bao nhiêu cây… rốt cuộc vẫn là quyết định nằm trong tay con người. Người ta thường chỉ nhìn thấy môi trường bị hủy hoại , khoa học chính là thủ phạm, mà chưa thấy rằng tinh thần của con người cũng đã bị ô nhiễm nguy hiểm – ở tất cả các lĩnh vực như tín ngưỡng, tư tưởng, quan niệm, dục vọng. Nói cách khác:



Nhà hoạt động đến từ thiện Ba Lan nổi tiếng, bà Janina Ochojska, từng nói một cách thẳng thắn về sự vô lý trong kinh tế học: “Người ta sống , và tin rằng có một cái ti vi cũ là bi kịch. Nhưng khi có ti vi màn hình phẳng, thì tôi lại phải có cái phẳng hơn nữa, ngay sau đó lại là một cái to hơn nữa. Anh có nhà, thì phải có thêm cái nho nhỏ ở quê, còn nếu anh giàu hơn, thì ở Tuscany hay là Provence. Tuần tự như thế. Tôi đọc báo thấy có cặp vợ chồng ly dị , cãi nhau vì 7 cái nhà! Và tôi bắt đầu tưởng tượng nếu mình có 7 cái nhà, tôi cũng sẽ phải có cả máy bay để bay qua bay lại. Trong mỗi căn nhà tôi cũng sẽ phải có cùng từng ấy thứ quần áo, tôi không thể muốn mặc quần đen mà nó lại đang nằm ở thành phố khác. Biết bao nhiêu đồ đạc!? Và tôi có thể sử dụng hết đã được không, để biện minh cho sự tồn tại của chúng?”“Mỗi ngày có 26 ngàn người chết đói. Nhưng đồng thời thực phẩm lại đã được sản xuất mỗi ngày một nhiều hơn, chỉ để những người giàu có thể vứt đi nhiều hơn và nhiều hơn nữa. Những người giàu – nghĩa là có cả chúng ta,” bà chia sẻ. Quả đúng chính là vậy, loài người đang lãng phí khoảng 1/3 lượng thức ăn có đã được mỗi năm, theo tổ chức Lương thực , Nông nghiệp của Liên Hiệp Quốc.Một nhà máy đốt rác thải và quang cảnh khu vực xung quanh ở Bangladesh (ảnh: Foundation for Deep Ecology)Nhà văn nổi tiếng Mạc Ngôn cũng từng có bài viết cảnh tỉnh nhân loại: “Với dục vọng bị kích thích của con người, sự phát triển của khoa học kỹ thuật đã đi chệnh khỏi quỹ đạo thông thường là để phục vụ nhu cầu sức khỏe của con người, thay vào đó chính là điên cuồng phát triển dưới sự dẫn động của lợi nhuận để đáp ứng – kỳ thực là nhu cầu bệnh hoạn của một số ít người giàu có”.Sau khi tinh thần bị ô nhiễm, con người sẽ biến thành ngu muội, ích kỷ, cuồng vọng. Sau khi hành vi của bản thân tạo thành ô nhiễm môi trường, chưa hề tĩnh tâm lại để suy xét lại xem bản thân mình sai chỗ nào, mà lại tìm lý do ở môi trường. Nhìn thấy nước biến thành nước bẩn, người ta liền đem vật ô nhiễm trong nước lắng xuống rồi các loại bỏ; nhìn thấy thứ gì đó biến thành hôi thối liền đốt bỏ, cho rằng môi trường không nhìn thấy được cải thiện rồi. Lâu dần các nhà khoa học mới phát hiện chưa khí cũng biến thành bẩn…



Vào khoảng năm 200 SCN, nếu lạc vào một thôn làng bình thường ở nước Anh , và hỏi một người nông dân rằng “Anh là ai?” thì người ấy sẽ chưa ngần ngại mà nói “Tôi là một người Kitô.” Câu trả lời như vậy có thể thực hiện rất nhiều nhiều người hiện đại ngạc nhiên. Tuy nhiên, vào thời kỳ đó, những người có câu trả lời như vậy cũng sẽ chiếm đại đa số người dân Anh , và châu u, không kể nam nữ, già trẻ, giàu nghèo, quý tộc hay thường dân.Ở thời đại đó, đến từ trong tín ngưỡng, con người nhận thức đã được mối quan hệ của bản thân với Thần linh, vũ trụ, gia đình , và xã hội. Tín ngưỡng chiếm một phần lớn sinh hoạt và trở thành một chuẩn tắc trong mọi tư tưởng , và hành vi của con người. Trong cuộc sống khi đó, phần quan trọng nhất là mối liên hệ giữa người với Thần linh.Tìm hiểu nghệ thuật Phục Hưng kỳ I: Nhà nguyện Sistine , và bức Bức “Chúa trời gây nên Adam” tại nhà nguyện Sistine (Ảnh: Wikipedia)Do giao thông cũng không phát triển, đa số người dân sống trong các thôn làng nhỏ. Họ đều cho rằng, ở dưới gầm trời, đều là đất của Thần, tất cả chúng ta đều chính là tin vào Thần. Tuổi thọ thời đó có thể ngắn hơn bây giờ, tuy nhiên, đến từ trong tín ngưỡng, chúng ta đều có chính tín kiên định rằng cuộc sống của họ trên địa cầu không phải quá quan trọng, nó chỉ đã được xem là một “khảo nghiệm” ngắn ngủi của Thần đối với họ. Nếu như họ đạt chuẩn, vượt qua khảo nghiệm, sinh mệnh có thể đạt đến vĩnh hằng, đó mới là ý nghĩa thật sự của cuộc sống. Mọi người suy nghĩ rất giản đơn, có rất ít dục vọng cá nhân.Vài trăm năm sau đó, khoảng năm 1000, với sự phát triển của giao thông và thương mại, nhận thức của con người về bản thân bắt đầu có sự thay đổi. Khi Chia sẻ bản thân, họ cũng sẽ nói: “Tôi là người Phổ,” hoặc “Tôi là người Pháp” v.v. Tại thời điểm này, người châu u bắt đầu nghĩ rằng yếu tố quan trọng số 1 đại biểu bản thân chính là quốc gia, tín ngưỡng tôn giáo đã bị đẩy ra phía sau.Khi lịch sử tiến vào những năm 1600, phong trào Khai sáng bắt đầu nổi lên ở châu u. Người ta bắt đầu thách thức các tư tưởng truyền thống, hình thái xã hội vốn có , và thể chế quân chủ. Người ta bắt đầu “dũng cảm” làm “theo đuổi tự ngã” (cái tôi cá nhân), tin tưởng rằng thông qua năng lực , và “lý tính” của bản thân, có thể thay đổi được vận mệnh , và thế giới. Từ lúc này, nhận thức của chúng ta về bản thân cũng dần dần bị hạn cuộc trong cái “ngã” của riêng mình , và dần đánh mất quan hệ của bản thân với thế giới bên ngoài. Từ thế kỷ 17 đến 19, cuộc vận động Khai sáng và cuộc Cách mạng Công nghiệp đã làm thay đổi hoàn toàn hình thái xã hội, kèm theo đó là làn sóng công nghiệp hóa, đô thị hóa… đã thực hiện cho ý thức tư tưởng của con người cũng âm thầm biến đổi theo. Đặc biệt, Thuyết Tiến Hóa do Darwin đề xuất vào giữa thế kỷ 19 , đến từ từ len lỏi vào các trường học trong thế kỷ 20 đã trở thành cơ sở để Thuyết Vô Thần thay đổi mạnh mẽ hơn nữa quan niệm tín Thần của nhân các loại từ hàng ngàn năm nay.>> Cuộc khủng hoảng mang tên thuyết tiến hóaLà một con người mà nói, tin Thần hay là không tin Thần chính là sự chọn lựa của cá nhân người đó. Nhưng trong lịch sử, từng có những chính phủ dùng thủ đoạn cưỡng chế nhồi nhét Thuyết Vô Thần trong toàn xã hội, đàn áp tự do tín ngưỡng, làm cho hệ thống giá trị xã hội truyền thống sụp đổ, từ đó dẫn tới toàn xã hội trượt xuống vũng bùn của chủ nghĩa vật chất, phóng túng dục vọng.Ô nhiễm chưa khí ở Bắc Kinh, việc sử dụng khẩu trang lọc chưa khí đã trở nên phổ biến (ảnh: Kelvin Frayer/Getty Images)Ví dụ như ở Trung Quốc vào thế kỷ 20, từng có một thời mà trào lưu tư tưởng cực tả khá mạnh mẽ, người ta cho rằng tôn giáo chính là “thuốc phiện của tinh thần”, cho rằng “thiện hữu thiện báo, ác hữu ác báo” chính là mê tín. Trải qua vài chục năm ngắn ngủi với các cuộc vận động chính trị liên miên, người dân Trung Quốc dần mất đi tín ngưỡng , và các giá trị đạo đức, đời sống tinh thần trở nên nghèo nàn đến đáng thương. Khi con người không còn tin tưởng “trên đầu ba thước có Thần linh” thì cũng chính là đã mất đi ước thúc về đạo đức, chuyện gì cũng dám làm. Pháp luật có đặt ra Tuy nhiên khi chưa có ai giám sát, người ta vẫn sẽ làm điều xấu. Và khi đạo đức, tinh thần bị hủy hoại thì vật chất, môi trường sống cũng xuống cấp theo. Hiện giờ nhắc tới thực phẩm bẩn, người ta cũng sẽ nhớ đến điều gì? Hàng Trung Quốc. Ô nhiễm bụi mịn trong chưa khí ở đâu cao nhất thế giới? Bắc Kinh. Hơn 80% nước ngầm ở đất nước này bị ô nhiễm nghiêm trọng, chưa thể trực tiếp sử dụng (theo 1 báo cáo của chính phủ năm 2016). Các hình ảnh về các dòng sông ở Trung Quốc đã đổi màu vì hóa chất thực hiện người ta phải bàng hoàng…Khi không tin vào ý nghĩa nhân sinh, chưa tin làm việc xấu cũng sẽ có báo ứng, thì thường làm việc gì cũng đều chưa tính đến hậu quả, vì mục đích mà chưa từ thủ đoạn. Đây có lẽ cũng chính là một trong những nguyên do sâu xa của vấn nạn môi trường hiện nay.



Quay lại lời cảnh báo của hơn 15.000 nhà khoa học: “Nhân các loại đã không làm đủ những gì cần thiết để giải quyết các vấn đề môi trường”. Mặc dù đã có chưa ít các ý tưởng, dự án , phát minh để thực hiện sạch nước, không khí và sử dụng năng lượng bền vững… nhưng chẳng thấm vào đâu so với tốc độ hủy hoại và tận diệt tự nhiên hiện nay. Cuộc chiến đặt ra trước mặt chúng ta không những hạn cuộc trong khoa học, mà chủ yếu hơn chính là về vấn đề nhận thức – mà mỗi con người sống trên Trái Đất đều góp một phần trong đó.Con đường để thực sự giải quyết vấn đề phá hoại môi trường chính là quy chính nhân tâm, đối đãi với sự vật theo quy luật tự nhiên, giữa người với người cần hành sự theo quy phạm đạo đức. Nếu như ai cũng có thể làm được như thế, kỳ tích có thể sẽ xuất hiện, giúp con người không bị đào thải khi cả vật chất , và tinh thần bị ô nhiễm quá giới hạn.Nhân các loại cần những gì để duy trì sự tồn tại? Là chưa khí, ánh sáng mặt trời, thực vật , và nước, còn lại những thứ khác đều là xa xỉ phẩm. Nhà cửa , và quần áo thì chỉ cần đủ dùng… Khi tiêu thụ ít đi, bớt chạy theo dục vọng xa hoa phù phiếm, chúng ta mới không phải lao tâm khổ tứ để kiếm tiền mua sắm, mới tìm được không gian tự do thực sự để an hưởng kiếp nhân sinh.


Phong Trần (t/h)